GALATA
PORT PROJESİNİN
DEĞERLENDİRİLMESİ
TMMOB
Makine Mühendisleri Odası
İstanbul
Şubesi 13. Dönem Yönetim Kurulu Başkanı
İBB
Teknik İşler (E) Müdürü
1.GALATA PORT PROJESİ NEDİR:
İstanbul'un
"kimliğini" oluşturan,
tarihsel görünümünün en önemli mekânlarından olan Karaköy Meydanı’ndan
Tophane, Salıpazarı ‘na kadar ki 1200 metrelik sahil şeridinde yer alan mevcut
yapılaşmanın yıkılıp yerine dev alışveriş merkezleri ve 5 yıldızlı oteller
yapılarak, kurvaziyer limanı ile birlikte 49 yıllığına iş Çevrelerine verilecek projenin adıdır.
Proje;
Türkiye Denizcilik İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından, “İstanbul Salıpazarı-Karaköy Kurvaziyer
Liman Turizm Ticaret Kompleksi’nin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yapım
İşletim ve Devri” işi adı altında, kapalı teklif usulü ile ihaleye çıkarıldı.
İsrailli
işadamı Sami Ofer ile işadamı Mehmet Kutman'ın ortaklığındaki Royal Caribbean
konsorsiyumu, 16 Eylül 2005 tarihinde 3 milyar 538 milyon Euro ‘lük en yüksek
teklifiyle ihaleyi kazandı.
Özelleştirme
idaresi tarafından Türkiye Denizcilik İşletmeleri Anonim Şirketleri Genel
Müdürlüğü’nün açtığı ihalenin onaylanarak Yüksek Planlama Kurulu’na gelmiştir.
TMMOB
İstanbul Şehir Plancıları Odası’nın İstanbul Beyoğlu, Salıpazarı bölgesinde kurvaziyer
yat limanı yapımına ilişkin 1/1000'lik ve 1/5000'lik imar planındaki
değişikliği onaylayan Kültür ve Turizm Bakanlığı işleminin iptali ve yürütmenin
durdurulması için açılan dava açtı.
Danıştay
6. Dairesi, Global-Ofer Global-Ofer ortaklığının kazandığı ve Galata port
Projesi olarak bilinen İstanbul Beyoğlu, Salıpazarı bölgesinde kurvaziyer yat
limanı yapımına ilişkin imar planına onay veren Kültür ve Turizm Bakanlığı
işleminin yürütmesini oybirliği ile durdurdu.
Kararda,
Galata port olarak bilinen projenin hayata geçirilmesi için imar planında
değişiklik yapıldığı ve değişikliğin Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca onaylandığı
anımsatıldı. İmar planının dayandığı yönetmeliğin Danıştay tarafından daha önce
iptal edildiğinin anımsatıldığı kararda, iptal edilen bir yönetmeliğe
dayanılarak hazırlanmış imar planının değiştirilemeyeceği kaydedildi.
Kararda,
yürütmeyi durdurmanın ikinci gerekçesi ise Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın
yetkisizliğine dayandırıldı. Bakanlığın, limanın yapımı için imar planındaki
değişikliği onaylama yetkisi bulunmadığı vurgulandı.
2.GALATA
PORT PROJESİNİN KAMUOYUNDA Kİ YANSIMASI:
Kamuoyunda
sıkça yer bulmuş bu proje zaman zaman ciddi tartışma konusu da olmuş hatta
“hükümeti yüce divana götürebilecek kadar büyük bir olay” olarak da sıkça dile
getirilmiştir. .
Üzerinde
sıkça tartışılan bu proje bazen de Kuşadası Liman İhalesi ve Tüpraş’ın %14’79
lık hisse satışı ile beraber anılmış, mevzuat değişikliklerinin sadece Galata
port ihalesi önündeki engelleri aşmak için yapıldığı iddiası ile perçinleşerek
çok ciddi eleştiri konusu olmuştur.
Başka
bir tartışma konusu ise Galata port İhalesini kazan Oferlerin ödeme planı ile
ilgilidir. Ödeme planı ilginçtir, çünkü 3,8 Milyar Euro ‘lük ödeme planına
bakıldığı ve Türkiye’nin dış borcu faizi ile hesaplandığında bu değer sadece
görünürde kalıyor.
Türkiye
Denizcilik İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nden İhale İlanı; “İstanbul
Salıpazarı-Karaköy Kurvaziyer Liman Turizm Ticaret Kompleksi’nin
Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yapım İşletim ve Devri” işi kapalı teklif
usulü ile ihale edilecektir.” Şeklindedir.
Gerçek
değer sadece 200 Milyon Euro’ya denk geliyor. İlk 3 yılda ödenecek miktar
yaklaşık 25 Milyon Euro’dur. Bu ödeme belki mazur karşılanabilir, çünkü bu 3
yıllık süre yatırım süresinde ödenecek meblağdır. Ancak ödeme planının devamı
ilginçtir:
(Bkz: ödeme
planı ile ilgili sabah gazetesinin 20.09.2005 tarihli haberi http://www.sabah.com.tr/2005/09/20/eko101.html
)
10 yılda ödenecek
miktar 36,6 Milyon Euro. Yılda 400 Milyon Euro gelir sağlayacağı
düşünüldüğünde, 3,8 Milyar Euro’yu 12 yılda çıkarıyor.
Teklif bugün peşin
ödenecek değer üzerinden 200 Milyon Euro’ya denk düşüyor. Yani Oferlerin Tüpraş
kadar para verdik sözü bir mana ifade etmiyor. Hatırlanacak olursa Tüpraş’a da 4,1
Milyar Euro verdiklerini söyleniyordu.
İlk 3 yılda 875 Bin
Euro, 4.yıl 3,5 milyon Euro ile devam eden ödemelere, 5. yıldan sonra %10.75
faiz uygulanacak. Bu hesaba göre ilk 10 yılda 29,4 Milyon Euro ödenmiş olacak.
Offerler için yatırım
dönemi hariç gelir 2,1 Milyar Euro oluyor bu şartlarda. Ancak yatırım döneminde
de limanın işletmesi devam edeceğinden ve bunu ihaleyi alan şirket yapacağından
burada yatırım döneminde de artı bir gelirden bahsetmek mümkün.
40 yılda borcun %40’ı
ödenmiş oluyor.
153 Milyon Euro olan
40. yıl taksiti 49. yılda 346,3 Milyon Euro oluyor. 40-49. yıllar arasında
ödenecek miktar 2,1 Milyar Euro oluyor.
İlk 15 yılda 15 yılda
ihaleyi alan firma 3,5 Milyar Euro olan teklif bedelinin tamamını çıkarmış
olacak ve geriye kalan 34 yıllık sürede elde edilen kar firmanın kasanına
girecek.500 Milyon Euro’ya
mal edilecek olan proje 49 yıl sonunda 5 Milyar Euro net kar ile sonuçlanacak.
Kaynak: Mehmet Selim
KAYMAK / A.Ü. SİYASAL BİLGİLER
FAKÜLTESİ
3.
GALATA PORT PROJESİ NİN SON DURUMU:
Altı
yıl önce ihalesi iptal edilen Galata port Projesi için, Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı yeni bir proje hazırlattı. Proje, Kültür Varlıkları Koruma Kurulu'ndan
geçti. Özelleştirme Yüksek Kurulu yeni imar planını onaylandı ve karar Resmi Gazete
‘de yayımlandı.
Özelleştirme
Yüksek Kurulu, onayladığı imar planını bilgi ve gereği için İstanbul Büyükşehir
ile Beyoğlu Belediye Başkanlıklarına gönderdi.
Proje ile ilgili plan belgelerine göre,
tescilli binalar yıkılmadan restore edilecek. Tescilli olmayanlar ise depreme
dayanıklı olmadıkları için yıkılıp yerlerine modern yapılar dikilecek. Yeni
yapıların yüksekliği proje bölgesinde bulunan tarihi Mimar Sinan Üniversitesi
binasının yüksekliğini, yani 21,5 metreyi aşmayacak. Yüzde 14'lük kısmı yeşil alan olarak düzenlenecek.
İstanbul'un
Beyoğlu ilçesinde, mülkiyeti Türkiye Denizcilik İşletmeleri'ne ait 112 bin 147
metrekare yüzölçümlü alanın, Salıpazarı Kurvaziyer Limanı, Terminal alanında yolcu
bekleme salonu, gümrüksüz alışveriş alanları konaklama ve dinlenme tesislerini
kapsayan turizm merkezi de yer alacak. Ticaret alanında ise alışveriş
merkezleri, yeme içme alanları, ofisler, ticaret üniteleri ve Kültürel tesis
alanında ise müze, sergi sarayı, fuar alanları, tiyatro ve sinema salonları ile
toplantı salonlarının yer alması planlanıyor.
4.
PROJE NEDEN OLUMSUZDUR :
· Proje; Anayasa ve Kıyı Yasasına aykırıdır.
“Anayasa’ya göre kıyılar kamunun kullanımına açıktır ve devletin tasarrufu
altındadır. Kıyı kanunu da ‘kıyıda hiçbir yapı yapılamaz, kıyı halka
kapatılamaz’ diyor. Bunun tek istisnası, kıyıdan başka yere yapılamayacak olan
binalar; liman, iskele, çekek yerleri, marinalar gibi. Kanun bunlarında nasıl
yapılabileceğini düzenliyor. Bunların amacı, kıyıların yapılaşmadan uzak
tutulmasının sağlamaktır.
Anayasa’nın kamu
yararını düzenleyen maddelerinden 43. madde, “Kıyılar, Devletin hüküm ve
tasarrufu altındadır.” Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin
kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir.
Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin
bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir” diyor.
“Dolayısıyla,
gerçekleştirilmek istenen proje; Anayasa ve Kıyı Kanunun ilgili hükümlerine
aykırıdır.
Ayrıca, Galata limanı zaten denizden
doldurularak elde edilmiş dolgu alanlarıdır. Kanuna göre dolgu alanlarında
sabit yapı yapılamaz. “
· Proje;
eşitlik ilkelerine aykırılık doğuracaktır. Bölge turizm merkezi haline geldiğinde, sadece burayı kullananlar
girebilecek. Parasını veren kullanabilecek. Bu da Anayasa nın eşitlik ilkesine
aykırılık doğuracaktır.
· Bu proje ile İstanbul'un Eminönü - Karaköy
bölgesinin tarihi görünümü, sonsuza dek yok olacak. Tarihi görünümün yerini, 1200
m. sahil şeridi boyunca, kentsel tarihi ve doğal dokuya uygun olmayan çelik,
cam, vb. yapı malzemelerinden müteşekkil, estetikten yoksun görünümlü dev
alışveriş merkezleri ve oteller inşa edilecektir. Yeniden düzenlenecek olan
binalarda hiç bir tarihi doku uyumu aranmayacak.
· Kent-kıyı
ilişkisini yok olacaktır. Bu proje; "liman" adı altında dev alışveriş
merkezleri ve oteller inşa edilmesi projesidir.
Karaköy'den Salı Pazarı ve Tophane'ye kadar 1200 metre boyunca, İnsan
ile deniz arası, baştanbaşa yüksek binalar ve dev gemiler ile kapanacaktır.
· Galata'ya
demirleyen gemilerin kent silueti açısından değerlendirilmesi düşünmemiz
gerekir. Bu gemiler Tarihi Yarımada'nın göbeğinde yükselen 15-20 katlı birer
bina gibiler. Bunlar set oluşturacak şekilde sıra sıra demirleniyorlar ve
aslında tarihi İstanbul'un göbeğinde geçici ama sürekli bir set oluşturuyor. Bu
durum, Galata'nın, gemiyle seyahat turizmi için uygun bir yer olmadığını da
gösteriyor. Sahile erişim engelleniyor, manzara sınırlanıyor, siluet bozuluyor.
Bir 'dünya kentinde' turistler illa ki seyahat gemileriyle kentin göbeğine
inmek zorunda değildir. Bunun için farklı uygulamalar geliştirilebilir.
· Şu
an ki liman dolayısıyla bölgede çalışan insan sayısı belli. Alışveriş merkezi
olduğunda, turistik merkez olduğunda, bu sayı en azından üçe dörde katlanacak.
Çalışanların servislerini de koyarsanız; çekim merkezi de olacağı için
ziyaretçi sayısı da kat kat artacak. Hali hazırda yetmeyen ulaşım altyapısı hiç
yetmeyecektir.
· “Elektrik,
su, kanalizasyon alt yapısının da; ziyaretçi sayısı, şimdikinin 10-15 katı
olduğunda yetmeyeceği aşikârdır.
· Galata
port gibi bir projenin; yukarda belirtilen vb. nedenlerle birçok alternatif
maliyet getireceğini, bunların da devlet ya da belediye tarafından karşılanacak,
dolayısıyla para halkın cebinden çıkacaktır Projenin uygulanması sonrasında;
bölgenin hem ulaşım altyapısının hem de elektrik, su ve kanalizasyon olarak
teknik altyapısının bu yatırımı kaldıracak kapasitede olmaması nedeniyle
yeniden elden geçirilmesi gerekecek ve bu işleminde belediye veya kamu eliyle
gerçekleştirilecek olması nedeniyle, maliyetinin kamuya yükleneceği dolayısıyla
yatırımcı aslında halkın parası ile desteklenecektir.
Son Söz; Proje, uygulama
kararları verilmeden önce mutlaka bir kez daha, demokratik katılım anlayışıyla,
kent halkının, ilgili bilimsel çevre ve meslek odalarının, konuya ilişkin
görüşlerinin alınarak değerlendirilmelidir
